از آنجایی که اولین گام برای احقاق حق در دادگاه، تقدیم دادخواست به مراجع قضایی است، بد نیست با انواع دادخواست حقوقی آشنا شویم.
هنگامی که حقی از شما پایمال می‌شود، برای رسیدن به عدالت و گرفتن حق خود باید به مراجع قضایی مراجعه کرده و با تقدیم دادخواست مناسب، موضوع و خواسته خود را مطرح کنید تا به آن رسیدگی شود. دادخواست حقوقی دارای انواع مختلفی است که باید با آن‌ها آشنایی کامل داشته باشید.
پیش از این در مقاله دادخواست چیست، تعریف کامل و روشنی از ماهیت این فرم مخصوص دادیم و گفتیم که بدون وجود دادخواست، امکان مطالبه حق از دادگاه وجود نخواهد داشت. همچنین در مطلب دیگری به نحوه نوشتن دادخواست اشاره کردیم و تمام شرایطی که برای صحت آن لازم است را توضیح دادیم.
فهرست محتوا
- ارکان اساسی دادخواست
- دادخواست بدوی
- دادخواست تجدیدنظر
- دادخواست واخواهی
- دادخواست اعاده دادرسی
- دادخواست طاری
- دادخواست متقابل
- دادخواست جلب ثالث
- دادخواست ورود ثالث
- دادخواست دیوان عدالت اداری
ارکان اساسی دادخواست
اگر نگاهی به یک دادخواست بیندازید، می‌بینید که تمامی آن‌ها سه رکن اصلی دارند:
- خواهان یا مدعی حق
- خوانده یا مدعی علیه
- خواسته یا موضوع دعوی
در صورتی که هر یک از سه رکن خواهان، خوانده و خواسته وجود نداشته باشد، طرح دعوی شکل نخواهد گرفت. به عبارت دیگر، خواهان هنگامی که حقی از او ضایع می‌شود به دادگاه مراجعه می‌کند و با تقدیم دادخواست، به دنبال دریافت حق خود از خوانده است و خواسته خود را به صورت مکتوب ارائه می‌دهد.
باید توجه داشته که خواسته یا موضوع دعوی می‌تواند مالی یا غیرمالی باشد و در صورتی که خواسته شما مالی است، باید بهای آن را به طور دقیق تعیین کنید، وگرنه دفتر شعبه اخطار رفع نقص صادر می‌کند و ۱۰ روز برای رفع ایراد مهلت خواهد داد. در ادامه این مطلب از عریضه نگار، به بررسی انواع دادخواست حقوقی می‌پردازیم.
انواع دادخواست حقوقی
وقتی برای اولین بار قصد دارید برای احقاق حق خود دادخواست تنظیم کنید، باید سراغ دادخواست بدوی یا اولیه بروید. اگر قاضی دادگاه حکم به بی‌حقی شما داد و خوانده پیروز گردید، می‌توانید به رای دادگاه بدوی اعتراض کرده و برای رسیدگی بیشتر، دادخواست تجدیدنظر بدهید و به همین ترتیب امکان اعتراض به رای دادگاه تجدیدنظر در دیوان عالی کشور وجود دارد.
دادخواست بدوی
نخستین قدم برای احقاق حق، ارسال دادخواست بدوی به مراجع قضایی است. به اولین مرحله رسیدگی در دادگاه، بدوی گفته می‌شود. قاضی در این مرحله سعی می‌کند وقت مناسبی برای دادرسی تعیین و آن را به طرفین دعوی ابلاغ کند. سپس در موعد مقرر، در حضور اصحاب دعوی، ماهیت را بررسی می‌کند.
دادخواست تجدیدنظر
چه خواهان و چه خوانده، ممکن است پس از صدور رای دادگاه بدوی، قصد اعتراض به آن را داشته باشند. در صورتی که هر یک از طرفین نسبت به رایی که قاضی پرونده صادر کرده اعتراض داشته باشند، بایستی با تقدیم دادخواست به مرجع بالاتر (تجدیدنظر) اعتراض خود را ثبت کنند.
دادخواست واخواهی
گاهی اوقات خوانده در جلسه رسیدگی حاضر نشده و به هر دلیلی، ابلاغیه‌های دادگاه به دست وی نرسیده است. در چنین مواقعی دادگاه اقدام به صدور حکم غیابی می‌کند و به خوانده اجازه می‌دهد تا مهلت معینی نسبت به این حکم اعتراض کند. در چنین مواقعی خوانده باید دادخواست واخواهی تنظیم کند.
دادخواست اعاده دادرسی
در بعضی از مواقع می‌توان اعاده دادرسی یا رسیدگی مجدد به یک پرونده که حکم آن قطعی شده را از دادگاه خواست. این امر منوط به شرایط خاصی بوده که در قانون آیین دادرسی مدنی ذکر شده است. اعاده دادرسی را می‌توان یک راه شکایت از رای دانست که تحت شرایط خاصی امکان پذیر است.
دادخواست طاری
در مقابل دادخواست اصلی که خواهان مطرح کرده، دادخواست طاری قرار می‌گیرد و شامل سه دادخواست جداگانه متقابل، جلب ثالث و ورود ثالث می‌شود. به عبارت بهتر، وقتی که در اثنای رسیدگی به یک دعوی، دادخواست مرتبط با دعوای اصلی تقدیم دادگاه می‌شود، به آن دادخواست طاری گفته می‌شود.
دادخواست متقابل
تحت شرایطی، خوانده می‌تواند دادخواست متقابل علیه خواهان تقدیم دادگاه کند. این دادخواست باید به همان دادگاهی ارسال شود که در حال رسیدگی به دعوای اصلی است. البته خوانده باید در نظر داشته باشد که تا پایان اولین جلسه رسیدگی برای تقدیم این فرم مهلت دارد.
دادخواست جلب ثالث
به دعوایی که خواهان یا خوانده علیه شخص دیگری که به دعوی مرتبط است، اقامه می‌کنند، دعوای جلب ثالث می‌گویند. برای رسیدگی به این پرونده باید دادخواست جلب ثالث را به دادگاهی که در حال رسیدگی به دعوی اصلی است، تقدیم کرد. خواهان یا خوانده بایستی تا پایان اولین جلسه دادرسی، دلایل و اظهارات خود را برای جلب ثالث به دادگاه ارائه کند و سپس ۳ روز مهلت دارد تا دادخواست را ارائه دهد.
دادخواست ورود ثالث
نقطه مقابل دادخواست جلب ثالث، ورود ثالث است و به دعوایی گفته می‌شود که شخص سومی علیه یکی از طرفین دعوای اصلی، دادخواست می‌دهد. شخص ثالث تا زمان اعلام ختم دادرسی مهلت دارد این دادخواست را تقدیم دادگاه کند و تفاوتی بین مرحله بدوی یا تجدیدنظر وجود ندارد.
دادخواست دیوان عدالت اداری
دیوان عدالت اداری به شکایات مربوط به نهادها و ارگان‌های دولتی رسیدگی می‌کند. با این اوصاف، اگر در خصوص عملکرد مأموران یا واحدهای دولتی یا آراء مراجع اختصاصی اداری شکایت دارید، باید با تقدیم دادخواست دیوان عدالت اداری، خواسته خود را مطرح کنید.
بیشتر بخوانید:
