جذب و استفاده از نیروهای کار خارجی، سالهاست که در کشور ما رواج داد. اما از جریمه استخدام غیرمجاز اتباع خارجی چه می‌دانید؟
به گزارش عریضه نگار و به نقل از ایسنا، در سالیان گذشته، فرآیند اعزام نیروی کار از کشورهای جهان سومی به خارج از کشور به پدیده‌ای شدیدا در حال رشد بدل شده و افرادی که به دنبال فرصت‌های شغلی مناسب در کشورهای دیگر هستند معمولا از کشورهای این‌چنینی به مقاصد مختلفی مهاجرت می‌کنند.
با این وصف، جذب و استفاده از نیروی کار خارجی، پدیده مختص ایران نیست و حتی بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز سعی می‌کنند از نیروی کار خارجی با قیمت ارزان‌تر استفاده کنند.
با وجود این، اشتغال و استخدام غیرمجاز اتباع خارجی نه‌تنها می‌تواند تبعات امنیتی و اجتماعی به دنبال داشته باشد، بلکه فرصت‌های شغلی نیروهای مستعد داخلی را نیز از بین میبرد.
قوانین ایران در زمینه استخدام اتباع خارجی غیرمجاز و تبعات این کار
در ایران، استخدام اتباع خارجی در چارچوب قوانین خاصی امکان‌پذیر است. هدف از این قوانین حمایت از بازار کار داخلی و کنترل ورود نیروهای کار خارجی اعلام شده است.
بر این مبنا و بر اساس ماده ۱۲۰ قانون کار، اتباع بیگانه فاقد روادید ورود، حق کار و اشتغال در ایران را ندارد. از طرفی همه اتباع بیگانه که قصد اشتغال در ایران را دارند بایستی مجوز کار خود را از وزارت کار دریافت کنند. این مجوز معمولا مدت‌دار است و برای یک‌سال صادر می‌شود که اتباع می‌توانند در پایان مهلت مقرر، نسبت به تمدید آن اقدام کنند.
همچنین اشتغال اتباع خارجی در ایران بایستی تابع قوانین کار سازمان تامین اجتماعی نیز باشد که شامل رعایت ساعات کار، پرداخت حق بیمه و حفظ حقوق دیگر کارگران است.
در واقع به همان نحو که قانون مسئولیت‌هایی برای اتباع خارجی که قصد کار در ایران را دارند در نظرگرفته، کارفرما را نیز ملزم کرده که در پرداخت دستمزد، بیمه، زمان استراحت و دیگر مزایا، با اتباع خارجی مطابق قانون برخورد کرده و حق و انصاف را رعایت کند.
با وجود تمام این موارد، این روزها شاهد موج فزاینده ورود غیرقانونی اتباع بیگانه از کشورهای همسایه به ایران و استخدام غیرمجاز اتباع خارجی توسط کارفرمایان هستیم.
استخدام اتباع خارجی، از یک طرف می‌تواند در مورد برخی مشاغل که نیروی کار ایرانی تمایلی به آنها ندارد کاربرد داشته باشد، اما از سوی دیگر می‌تواند تبعات حقوقی، قانونی و سیاسی خاصی به دنبال داشته باشد. همچنین گسترش روند استخدام غیرمجاز اتباع خارجی ممکن است با برهم زدن تعادل عرضه و تقاضا در بازار کار، به جامعه کارگری کشور صدمه بزند.
همچنین بخوانید: تأکید مجلس بر همکاری دستگاه‌های اجرایی با سازمان ثبت برای اجرای قانون الزام
اتباع فرصت‌های شغلی ایرانی‌ها را نگرفته‌اند
در همین راستا علی باقری مدیرکل اداره اشتغال اتباع خارجی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در خصوص حضور اتباع خارجی در بازار کار ایران بر این باور است که اتباع خارجی هرگز نمی‌توانند بخش عمده بازار کار ایران را در اختیار بگیرند و صرفا بحث در این موضوع به مسئله عدم توازن مربوط است.
وی با اشاره به خالی ماندن ظرفیت‌ها و فرصت‌های شغلی برای نیروی کار ایرانی می‌گوید: مدتهاست که با تغییر فرهنگ کار در کشور مواجه هستیم به این معنی که نسل جدید و عمدتا دهه هفتادی و هشتادی که تک فرزند بوده و از حمایت خانواده برخوردارند به سمت مشاغل نوظهور و جدید با اتمسفر جدید و جدا از مشاغل سنتی رفته‌اند و به مشاغل جدید تمایل نشان می‌هند.
به گفته باقری مهاجرت نخبگان به خارج کشور و رویکرد تحصیل‌کردگی و مدرک‌گرایی در جوانان باعث شده که بخشی از ظرفیت‌های شغلی در کشورمان خالی بماند.
مدیرکل اداره اشتغال اتباع خارجی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌گوید: بخشی از جامعه از درآمدهای غیر شغلی برخوردارند و ضرورتی برای داشتن شغل احساس نمی‌کنند. علاوه بر این موارد، نیروی کار اتباع با مشکل تردد و اسکان در شهرهای بزرگ هم مشکلی ندارند.
وی درباره تبعات عدم به‌کارگری نیروی کار افغانستانی در کشور گفت: اگر ما از نیروی کار افغانستانی استفاده نکنیم در بسیاری از مشاغل خدماتی سخت و زیان‌آور مانند خدمات شهری، تفکیک پسماند و راه‌سازی، عمران و برخی صنایع و معادن دچار مشکلات مقطعی خواهیم شد. ما مکرراً از شهرک‌های صنعتی و انجمن‌های صنفی گزارشاتی را دررابطه با بحران نیروی انسانی دریافت می‌کنیم که این انجمن‌ها و شهرک‌ها با وجود درج آگهی‌های استخدامی و فرصت‌های شغلی در فضای مجازی و روزنامه‌ها موفق به جذب نیروی کار ایرانی نمی‌شوند.
باقری با بیان اینکه طبق آمارها نیروی کار ایرانی تمایل به انجام هر کاری ندارد و ترجیح می‌دهد از مشاغل موقت و درآمدهای غیرشغلی برخوردار شود تا اینکه در جست وجوی فرصت شغلی موردنظر باشد، افزود: متأسفانه از مجموع ۵۰۰ هزار فرصت شغلی که طی یک سال گذشته در پلتفرم و سامانه جست وجوی شغل قرار داده شد نزدیک به یک‌چهارم این فرصت‌ها از سوی کارجویان ثبت‌نام‌شده مورد پذیرش قرار گرفته و درصد بالایی از این فرصت‌ها خالی مانده است.
به گفته مدیرکل اداره اشتغال اتباع خارجی وزارت کار صیانت از نیروی انسانی و حفظ تعادل بازار کار را از جمله وظایف این اداره کل برشمرد و به مردم این اطمینان را داد که تا زمانی که امکان جذب نیروی کار ایرانی فراهم باشد، فرصت‌های شغلی در اختیار اتباع خارجی قرار نمی‌گیرد مگر آنکه مصالح کشور یا ضرورت‌هایی وجود داشته باشد که در این راستا مجوزهای حداقلی صادر می‌شود.
همچنین بخوانید: اقدام قضایی علیه دپوی غیرموجه کالاها در بنادر کشور
ضرورت نظارت بر استخدام غیرمجاز اتباع خارجی
حمید نجف، فعال حوزه کار در گفتگویی با تاکید بر ضرورت ساماندهی اتباع بیگانه در کشور می‌گوید: حضور اتباع بیگانه در سال‌های اخیر و افزایش ورود غیرقانونی آنها بر بازار کار ایران و پاره‌ای ملاحظات امنیتی و اجتماعی تاثیرگذار بوده است. از یکسو نیازمند استفاده بهینه از نیروی کار خارجی هستیم، از سویی برای جلوگیری از تاثیر منفی و مخرب حضور اتباع بر فرصت‌های شغلی داخلی به ویژه در بخش کارگری باید تمهیدات لازم را در پیش گیریم.
وی در خصوص جریمه استخدام غیرمجاز اتباع خارجی می‌گوید، اگر کارفرمایان از خدمات اتباع بیگانه فاقد مجوز کار استفاده کنند، در ازای هر روز استفاده از این افراد، بایستی معادل ۵ برابر حداقل دستمزد روزانه آنها به مبلغ ۱ میلیون و ۷۳۱ هزار و ۸۲۵ تومان به عنوان جریمه بپردازند. رقمی که در صورت تکرار تخلف از سوی کارفرما تا ۲ برابر افزایش خواهد یافت.
وی خواستار نظارت صحیح و دقیق بر بازار کار ایران شده و درباره نحوه حضور اتباع و نیروهای خارجی در بازار کار ایران می‌گوید: معتقدم در برنامه بلندمدت می‌توان بازار کار کشور را به بخش‌های مختلف تقسیم کر؛ به این شکل که بخشی از نیروهای ماهر و متخصص به طور مدیریت شده به خارج اعزام شوند و برای بخش غیرحرفه‌ای نیز از نیروهای خارجی و اتباع بیگانه به طور قانونی و هدفمند استفاده کنیم.
آنطور که این کارشناس می‌گوید: تمام این اقدامات به شرطی محقق خواهد شد که دولت و وزارت کار به جای پرداختن صرف به امور بنگاه‌داری، برنامه‌های جامع و کوتاه‌مدت، میان مدت و بلندمدتی را از بعد نظارتی برای این امر تدوین و طراحی کنند.
به‌کارگیری اتباع غیرمجاز در ایران، موضوعی است که هم از نظر قانونی و هم از نظر اجتماعی اهمیت زیادی دارد. جریمه‌های نقدی سنگین، مجازات‌های کیفری و پیامدهای اقتصادی به کارگیری اتباع بیگانه غیرمجاز نشان می‌دهد که رعایت قوانین کار نه تنها یک الزام، بلکه یک ضرورت برای کارفرمایان است؛ از این رو کارفرمایان باید ضمن آگاهی از قوانین، قبل از هرگونه جذب و به کارگیری نیروی کار خارجی، مدارک وی را بررسی کنند تا از بروز مشکلات احتمالی، جریمه و مجازات سنگین در امان بمانند.
همچنین بخوانید: انواع دادخواست حقوقی را بشناسید
مقابله استانداری تهران با استخدام غیرمجاز اتباع خارجی
محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران نیز اخیرا نسبت به استفاده استخدام غیرمجاز اتباع خارجی در برخی مراکز در پایتخت هشدار داده و گفته بود: طبق قانون اقدامات بازدارنده برای اصناف و مراکزی که اتباع غیرمجاز استفاده می‌کنند را به کار گرفته‌ایم. در زمینه اسکان و اشتغال غیرقانونی اتباع غیرمجاز نیز از ظرفیت‌های قانونی استفاده کرده و با متخلفان برخورد قانونی خواهیم کرد.
معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرایم دادگستری استان تهران نیز اخیرا جذب و به‌کارگیری اتباع خارجی بدون پروانه کار در مشاغل حوزه سلامت از قبیل مواد غذایی و بهداشت و درمان، رستوران، آشپزخانه، درمانگاه و داروخانه را ممنوع اعلام کرده بود.
از منظر کارشناسی، استخدام غیرمجاز اتباع خارجی نه تنها تخلف از قانون به شمار می‌رود، بلکه آثار زیان‌باری برای نیروی کار داخلی درپی خواهد داشت.
کارشناسان حوزه کار بر این باورند که حضور گسترده اتباع بیگانه در حوزه مشاغل ساختمانی و خدماتی، فرصت‌های شغلی کارگران ایرانی را شدیدا کاهش داده است و این موضوع ضرورت آگاهی کارفرمایان و تبعیت آنها از قانون را دوچندان می‌کند.
این در حالی است که بسیاری از کارفرمایان به انگیزه استفاده از نیروی کار ارزان‌تر و هزینه‌های کمتر برای نیروهای غیرمجاز کار خارجی، به سمت استخدام غیرمجاز اتباع خارجی در حرکت هستند.
بیشتر بخوانید:
- کاهش چشمگیر زمان مسدودسازی اموال با سامانه هوشمند قوه قضاییه
- هشدار پلیس فتا: پیامک قطع یارانه کلاهبرداری است
- اعلام آمادگی ایران برای توافق فوری با آمریکا به یک شرط
- تصویب لایحه پالرمو در مجمع تشخیص مصلحت نظام
