در این مطلب با نگاهی به ماده ۹۶ قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، فهرست علائم تجاری غیرقابل ثبت در ایران را مرور میکنیم.
هر کسبوکاری نیاز به علامت تجاری دارد و این علائم در واقع ماهیت و هویت آن شرکت را به تصویر میکشند. با این اوصاف برای راه اندازی یک کسبوکار تجاری نیاز به ثبت علامت تجاری احساس میشود که مزایا و نقاط قوت بسیاری دارد. با این حال باید بدانید که هر علامتی در ایران قابل ثبت نیست.
مطابق ماده ۹۶ قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، برخی علائم تجاری غیرقابل ثبت بوده و باید از سوی صاحبان کسبوکار رعایت شود. به طور کلی براساس ماده قانونی فوق، هر علامتی که نتواند کالاها یا خدمات یک شخص را از کالاها یا خدمات شخص دیگری متمایز کند، قابل ثبت نیست. از طرفی علائمی که مفاد آن یا هدف از بهره برداریاش با موازین شرعی، قوانین کشور و نظم عمومی مغایر باشد، ثبت نخواهد شد.
علائم تجاری غیرقابل ثبت در ایران
بر اساس مقررات مندرج در ماده ۹۶، امکان ثبت نشانی یا علامتی که به طور کامل با یک علامت یا نام تجاری شناخته شده و دارای سابقه برای همان دسته از کالاها یا خدمات یکسان باشد، وجود ندارد. هدف از این محدودیت، جلوگیری از سوء استفاده از اعتبار برندهای شناخته شده و حفظ حقوق صاحبان آنها در بازار است.
قانون گذار تنها به موارد یکسان بسنده نکرده و دامنه حمایت را به علائم مشابه نیز گسترش داده است. به همین دلیل، اگر یک علامت از نظر ظاهر، تلفظ، مفهوم یا حتی ترجمه با یک علامت تجاری مشهور پیشین شباهتی داشته باشد که بتواند مشتریان را درباره منشأ کالا یا خدمات دچار اشتباه کند، درخواست ثبت آن رد خواهد شد. معیار اصلی در این زمینه، احتمال ایجاد سردرگمی یا برداشت نادرست در ذهن مصرف کننده است.
همچنین این حمایت صرفا محدود به علائم ثبت شده نیست. علائمی که پیش از این برای ثبت آنها درخواست ارائه شده یا به واسطه حق تقدم از حمایت قانونی برخوردار هستند نیز در برابر ثبت علائم جدید مشابه حمایت میشوند؛ بنابراین، متقاضیان ثبت علامت تجاری باید پیش از ارائه درخواست، سوابق موجود را به دقت بررسی کنند، زیرا هر گونه شباهت مؤثر و گمراه کننده با حقوق پیشین دیگران میتواند مانعی جدی برای ثبت و بهرهبرداری قانونی از علامت مورد نظر باشد.
علاوه بر این، قانون گذار ثبت علائمی که عین یا مشابه نشانهای نظامی، پرچمها، نمادهای رسمی کشورها، سازمانها و نهادهای بین المللی باشد را ممنوع اعلام کرده است. البته اگر مجوز از مرجع صلاحیت دار اخذ شده باشد، ممانعتی نخواهد داشت. همچنین علائمی که شبیه به آثار تاریخی و باستانی باشند، غیرقابل ثبت خواهند بود.
مطابق این حکم قانونی، ثبت علامتی که عین یک طرح صنعتی ثبتشده برای همان کالا یا خدمت باشد، امکان پذیر نیست. این محدودیت با هدف جلوگیری از تداخل حقوق مالکیت فکری و حفظ تمایز میان داراییهای فکری اشخاص در نظر گرفته شده است. به باور متخصصان این حوزه، اعمال چنین ضوابطی نه تنها از حقوق صاحبان علائم و طرحهای صنعتی حمایت میکند، بلکه با کاهش احتمال فریب مصرفکنندگان و مقابله با رقابتهای غیرمنصفانه، به ایجاد فضایی شفافتر، قابل اعتمادتر و منظمتر در فعالیتهای تجاری کمک میکند.
