از سال ۱۴۰۲ و با اصلاح قانون شورای حل اختلاف، دادگاه صلح با صلاحیت‌های جدید پیش بینی شد. تفاوت این دادگاه با دادگاه عمومی چیست؟
پایگاه خبری عریضه نگار | در گذشته پرونده‌های زیادی روانه دادگاه‌های حقوقی می‌شدند و حجم بالای آن‌ها باعث شده بود که قضات نتوانند با دقت کافی و در زمان مناسب به موضوع دعاوی مختلف و متعدد رسیدگی کنند. شوراهای حل اختلاف نیز صلاحیت رسیدگی به پرونده‌های محدودی را داشتند و همین عوامل دست به دست هم داده بودند تا رسیدگی به پرونده‌ها را کُند و زمان‌بر کنند.
فلسفه تشکیل دادگاه صلح
خوشبختانه مجلس در سال ۱۴۰۲ با تشکیل دادگاه صلح در سراسر کشور و حوزه‌های قضایی مختلف، بسیاری از کمبودها را رفع کرد و تحولات مثبتی رقم زد. صلاحیت‌های جدیدی که به دادگاه‌های صلح در مقایسه با شوراهای حل اختلاف واگذار شده، حجم پرونده‌های شعبات حقوقی را در دادگاه‌های عمومی کاهش داده و روند رسیدگی را سریع کرده است.
به خاطر تازه تأسیس بودن «دادگاه صلح» در ایران، بسیاری از مردم راجع به صلاحیت‌های آن آگاهی لازم را ندارند و همین باعث طرح پرسش‌های متعددی می‌شود. پرداختن به ماهیت دادگاه صلح و اینکه کدام دعاوی را باید در آن مطرح کرد، می‌تواند کمک زیادی در دادخواهی شما داشته باشد و حتی باعث شود در موارد بسیاری زودتر به حق خود برسید.
دادگاه صلح چیست؟
مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۲ شمسی، قانون شورای حل اختلاف را اصلاح و در یکی از مواد آن دادگاه جدیدی را تحت عنوان دادگاه صلح پیش بینی کرد. از روزی که این دادگاه مهم تشکیل شده، سوالات زیادی راجع به نحوه کار آن مطرح شده که ما در این مطلب به تمام آن‌ها پاسخ خواهیم داد.
به طور کلی دادگاه صلح همان شورای حل اختلاف با صلاحیت‌های بیشتر است. به عبارت دیگر، هر دعوایی که قابلیت طرح در شورای حل اختلاف دارد را می‌توانید در دادگاه صلح مطرح کرده و علاوه بر این بعضی دعاوی دیگر را نیز طرح کنید. از جمله این دعاوی مازاد می‌توان به جرایم تعزیری درجه ۷ و ۸ اشاره کرد.
مهم‌ترین تفاوت شورای حل اختلاف با دادگاه صلح این است که رئیس هر یک از شعبات شورا صرفا وظیفه صلح و سازش دارند و نمی‌توانند رسیدگی قضایی کرده و رای صادر کنند، اما قضات مستقر در دادگاه‌های صلح امکان رسیدگی قضایی و صدور رای خواهند داشت. البته ابتدا باید پرونده به شورا ارجاع داده شود و در صورت قطع امید از حل و فصل و سازش، مستقیما در شعبه دادگاه صلح مورد رسیدگی قرار بگیرد.
مطابق ماده ۴ قانون جدید شورای حل اختلاف، قوه قضاییه مکلف است حداکثر ظرف یک سال از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون، در هر حوزه قضایی شهرستان، شعبه یا شعبی از دادگاه‌ها را تحت مدیریت و نظارت رئیس آن حوزه قضایی به عنوان دادگاه صلح تعیین کند. در حوزه قضایی بخش، وظایف و اختیارات و صلاحیت‌های دادگاه صلح می‌تواند بر عهده دادگاه بخش باشد که براساس احکام این قانون رسیدگی می‌کند.
دادگاه صلح به چه دعاوی رسیدگی می‌کند؟
حال باید به این پرسش مهم پاسخ داد: صلاحیت دادگاه صلح چیست؟ کدام دعاوی را می‌توانیم در این دادگاه طرح کنیم و چه دعاوی از صلاحیت آن خارج است؟ براساس ماده ۱۲ قانون جدید شورای حل اختلاف، دادگاه صلح به دعاوی زیر رسیدگی خواهد کرد:
- دعاوی مالی تا سقف یک میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیون تومان
- دعاوی سه گانه تصرف از جمله تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق
- دعاوی راجع به جهیزیه، مهریه و نفقه تا سقف یک میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیون تومان (در صورتی که مشمول ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده نباشد)
- دعاوی مربوط به تخلیه عین مستاجره و تعدیل اجاره بها به جز دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت
- اعسار از پرداخت محکوم به: فقط زمانی که دادگاه صلح به اصل دعوا هم رسیدگی کرده باشد.
- حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن
- تأمین دلیل
- تقاضا سازش موضوع ماده ۱۸۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب
- جنبه عمومی و خصوصی کلیه جرایم غیرعمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی
- جرایم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه ۷ و ۸
- دعاوی اصلاح شناسنامه، استرداد شناسنامه، اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی (به جز مواردی که دیوان عدالت اداری باید رسیدگی کند)، الزام به اخذ پایان کار، اثبات رشد، الزام به صدور شناسنامه، تصحیح و تغییر نام.
مهم‌ترین نکته راجع به صلاحیت دادگاه صلح این است که فقط دعاوی تا سقف یک میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیون تومان قابلیت رسیدگی دارند و اگر خواسته دعوای شما بیش از این مقدار باشد، باید در دادگاه عمومی به آن رسیدگی شود.
دادگاه صلح چه تفاوتی با سایر دادگاه‌ها دارد؟
همان‌طور که از نام دادگاه صلح مشخص است، پرونده‌ها در شعبات این دادگاه ابتدا به شورا ارجاع داده می‌شوند تا صلح و سازش صورت بگیرد و در صورتی که طرفین دعوی به نتیجه نرسند، قاضی رای خود را صادر می‌کند. البته باید توجه داشته که طرفین باید برای ارجاع پرونده به شورا رضایت داشته باشند و در غیر این صورت پرونده در دادگاه صلح بررسی می‌شود.
اگر پرونده‌ای که به شورا رفته تا ۶۰ روز تعیین تکلیف نگردد، قاضی با در نظر گرفتن جوانب رای صادر خواهد کرد. همچنین وقتی طرفین به گزارش شورا اعتراض داشته باشند، قاضی بلافاصله رسیدگی شورا را متوقف کرده و رای می‌دهد.
باید در نظر داشت که دادگاه‌های صلح زیر نظر دادگستری فعالیت می‌کنند و اگر بین طرفین صلح حاصل شود، گزارش شورای حل اختلاف مثل رای دادگاه است. این بهترین روش برای کاهش پرونده‌های ورودی به دادگاه‌های حقوقی و رسیدن خواهان به حق خود است.
قانون دادگاه صلح
در ادامه فایل PDF کامل قانون دادگاه صلح یا قانون جدید شورای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ در اختیار شما قرار می‌گیرد. باید توجه داشته باشید که مواد ۱۲، ۱۴، ۱۷، ۱۹، ۲۶ و ۳۶ مرتبط با دادگاه صلح است و مطابق با تبصره ۵ ماده ۱۲ قانون نیز آرایی که توسط این دادگاه صادر می‌شوند، قطعی و غیرقابل اعتراض هستند.
